Ăn uống an toàn mùa lũ miền Trung: trữ thực phẩm, nấu khi mất điện

Trước mỗi đợt mưa lũ ở miền Trung, mỗi gia đình nên trữ đủ thực phẩm khô, nước uống và chất đốt dùng trong ba đến năm ngày, ưu tiên đồ không cần tủ lạnh và nấu nhanh. Khi nước rút, nguyên tắc quan trọng nhất là ăn chín, uống sôi, bỏ mọi thực phẩm đã ngập nước và không dùng gia súc, gia cầm chết. Phần dưới gom các khuyến cáo chính thức năm 2026 thành danh sách việc cụ thể cho bếp nhà.

Cơ quan y tế đã khuyến cáo gì trong năm 2026

Sau bão số 4 và đợt mưa lũ tháng 9/2026, Cục An toàn thực phẩm gửi văn bản tới sở y tế các tỉnh phía Bắc và miền Trung. VietnamPlus ngày 19/9/2026 tóm tắt các nội dung cần truyền thông cho người dân: ăn chín, uống chín; dùng nước sạch hoặc nước đã xử lý để chế biến; rửa tay trước khi ăn, trước khi nấu và sau khi đi vệ sinh; vệ sinh dụng cụ nấu, bát đũa; bảo quản thực phẩm khô ráo, tránh mốc, côn trùng và động vật; không dùng thực phẩm đã ngập nước, nhiễm bẩn, hư hỏng.

Báo Hà Tĩnh ngày 21/9/2026 cho biết các yêu cầu này thực hiện theo Văn bản 8916/VPCP-NN ngày 28/8/2026 và Văn bản 6706/BYT-KH-TC ngày 6/9/2026, đồng thời nhấn mạnh nguồn nước có dấu hiệu ô nhiễm mà chưa xử lý thì không được dùng cho ăn uống. Tháng 10 đến tháng 12 là cao điểm mưa lũ ở miền Trung, nên các nguyên tắc này vẫn nguyên giá trị.

Danh sách thực phẩm nên trữ trước khi lũ về

Ruốc là món đạm rất hợp mùa lũ vì khô, nhẹ, ăn được với cơm, cháo, bánh mì. Có thể làm trước một mẻ theo bài làm ruốc gà bông tơi tại nhà, đựng hũ kín.

Nấu ăn khi mất điện

• Ưu tiên món một nồi: cháo, mì nấu rau, canh bí đỏ nấu tôm khô. Ít bát đũa, ít nước rửa.
• Nấu vừa đủ ăn: không có tủ lạnh, đồ thừa hỏng nhanh. Nấu xong ăn hết trong bữa.
• Bếp gas mini: không đặt hai bếp sát nhau, không dùng nồi quá to trùm kín bình gas, không nấu trong phòng kín.
• Than, củi: chỉ đốt ngoài hiên hoặc nơi thông gió để tránh ngạt khí.
• Nước rửa: dùng nước sạch cho khâu cuối khi tráng bát đũa; nước mưa chỉ dùng lau rửa bước đầu.

Tủ lạnh sau khi cúp điện

Mất điện kéo dài là chuyện quen ở vùng lũ. Một vài quy tắc thận trọng:

1. Hạn chế mở tủ để giữ lạnh lâu nhất có thể.
2. Khi có điện lại, kiểm tra từng món. Thịt, cá, hải sản, đồ nấu sẵn đã mềm ra và không còn lạnh thì không nên đông lại để ăn sau.
3. Món có mùi lạ, chảy nhớt, đổi màu: bỏ ngay, không nếm thử.
4. Nếu tủ bị ngập nước, bỏ toàn bộ thực phẩm bên trong, tháo khay rửa xà phòng và lau khô trước khi dùng lại.

Khi nước rút: dọn bếp trước, nấu sau

• Rửa sàn, bệ bếp, kệ bằng nước sạch và xà phòng; để khô thoáng.
• Bát đĩa, nồi niêu ngập nước: rửa kỹ, tráng nước sôi hoặc luộc sôi trước khi dùng.
• Thớt gỗ, đũa gỗ ngấm nước lũ khó làm sạch, nên thay mới.
• Gạo, bột, đồ khô đã ướt: bỏ, kể cả khi phơi lại trông vẫn ổn.
• Đồ hộp còn nguyên, không phồng móp: rửa sạch vỏ trước khi mở.

Những thứ tuyệt đối không ăn

Gia súc, gia cầm, thủy sản chết bệnh hoặc chết không rõ nguyên nhân sau lũ là nguồn mầm bệnh, đừng tiếc mà mang đi chế biến. Thực phẩm bị ngập nước, nhiễm bẩn cũng nằm trong danh sách phải bỏ như văn bản của Cục An toàn thực phẩm đã nêu. Xác động vật chết cần được thu gom, xử lý đúng cách cùng rác thải để tránh lây lan. Ở vùng núi, đừng hái nấm hay rau lạ mọc sau mưa để ăn khi không chắc chắn loại gì.

Nước uống: đun sôi là bước không thể bỏ

Nước giếng, nước máy sau lũ có thể nhiễm bẩn. Lọc qua vải sạch nếu nước đục, khử trùng theo hướng dẫn của trạm y tế, rồi đun sôi trước khi uống và nấu ăn. Nước có mùi lạ hoặc màu bất thường thì không dùng cho ăn uống dù đã đun. Trẻ nhỏ, người già cần được ưu tiên nước đóng bình.

Gợi ý thực đơn ba ngày bị cô lập

Khi đường bị chia cắt, bữa ăn cần đơn giản nhưng đủ chất. Một gợi ý từ những thứ đã trữ sẵn trong danh sách trên:

• Ngày đầu: sáng cháo trắng ăn ruốc; trưa cơm, trứng chiên, canh bí đỏ nấu tôm khô; tối mì nấu với rau cải còn tươi.
• Ngày thứ hai: sáng bánh quy và sữa hộp; trưa cơm, cá khô nướng, khoai lang luộc; tối cháo cá hộp nấu hành.
• Ngày thứ ba: sáng bánh tráng cuốn ruốc; trưa cơm, đậu phộng rang muối, canh khoai tây cà rốt; tối mì nấu trứng.

Rau lá tươi hỏng nhanh nhất, nên ăn trước trong một hai ngày đầu. Bí đỏ, khoai lang, khoai tây để dành cho những ngày sau. Nấu xong, đậy kín nồi, tránh ruồi và côn trùng vốn tăng mạnh sau mưa.

Người cần chăm sóc đặc biệt

Trẻ dưới một tuổi bú sữa công thức cần nước sôi để nguội sạch tuyệt đối để pha sữa; nên trữ riêng một thùng nước đóng bình cho bé. Người cao tuổi, người có bệnh mạn tính phải mang theo thuốc đang dùng khi sơ tán. Phụ nữ mang thai nên tránh đồ ăn nguội để lâu, rau sống và nước chưa đun. Nếu gia đình có người tiểu đường, chuẩn bị thêm đồ ăn ít đường và bánh quy để xử trí khi hạ đường huyết.

Bữa ăn mùa lũ vẫn có thể ngon

Người miền Trung quen với những bữa cơm giản dị mùa mưa: cá khô nướng, rau muống luộc chấm mắm, canh bí nấu tôm khô. Nắm vài mẹo bếp như cách giữ nồi cơm không khê hay nêm canh vừa vị sẽ giúp bữa ăn trong mấy ngày khó khăn nhẹ nhàng hơn; bạn có thể xem mười tuyệt chiêu nấu ăn gia đình. Khi có dấu hiệu đau bụng, tiêu chảy, nôn sau bữa ăn, hãy báo trạm y tế gần nhất thay vì tự chữa.